Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najczęstszych patologii układu sercowo-naczyniowego i jest szeroko rozpowszechnione na całym świecie, szczególnie w krajach cywilizowanych. Najbardziej podatne są na nią osoby aktywne, których życie jest pełne działań i emocji. Według klasyfikacji wyróżnia się różne postacie, stopnie i etapy nadciśnienia tętniczego.
Według statystyk na świecie choruje od 10 do 20% dorosłych. Uważa się, że połowa nie wie o swojej chorobie: nadciśnienie może wystąpić bez żadnych objawów. Połowa pacjentów, u których zdiagnozowano tę przypadłość, nie jest leczona, a spośród leczonych tylko 50% robi to prawidłowo. Choroba rozwija się równie często u mężczyzn i kobiet, a nawet u nastoletnich dzieci. Większość ludzi choruje po 40 roku życia. U połowy wszystkich osób starszych zdiagnozowano tę chorobę. Nadciśnienie tętnicze często prowadzi do udaru mózgu i zawału serca oraz jest częstą przyczyną zgonów, także u osób w wieku produkcyjnym.
Choroba objawia się wysokim ciśnieniem krwi, które naukowo nazywa się nadciśnieniem tętniczym. Ostatni termin odnosi się do każdego wzrostu ciśnienia krwi, niezależnie od przyczyny. Jeśli chodzi o nadciśnienie, zwane także nadciśnieniem pierwotnym lub pierwotnym, jest to niezależna choroba o nieznanej etiologii. Należy odróżnić od wtórnego lub objawowego nadciśnienia tętniczego, które rozwija się jako objaw różnych chorób: serca, nerek, endokrynologii i innych.
Nadciśnienie charakteryzuje się przewlekłym przebiegiem, trwałym i długotrwałym wzrostem ciśnienia, niezwiązanym z patologiami jakichkolwiek narządów lub układów. Jest to zaburzenie pracy serca i regulacja napięcia naczyniowego.
Klasyfikacje nadciśnienia tętniczego
Przez cały okres badań choroby opracowano więcej niż jedną klasyfikację nadciśnienia tętniczego: ze względu na wygląd pacjenta, przyczyny wzrostu ciśnienia, etiologię, poziom ciśnienia i jego stabilność, stopień uszkodzenia narządu i charakter przebiegu. Niektóre z nich straciły na znaczeniu, inne są nadal stosowane przez lekarzy, najczęściej jest to klasyfikacja według stopnia i etapu.
W ostatnich latach zmieniły się górne granice prawidłowego ciśnienia krwi. Jeśli ostatnio wartość ta wynosiła 160/90 mm Hg. kolumna została uznana za normalną dla osoby starszej, dziś liczba ta uległa zmianie. Według WHO dla wszystkich grup wiekowych za górną granicę normy uważa się 139/89 mm Hg. filar Ciśnienie krwi równe 140/90 mm Hg. kolumna, jest początkowym etapem nadciśnienia.
Klasyfikacja ciśnienia według poziomu ma znaczenie praktyczne:
- Optymalne to 120/80 mmHg. filar
- Normalne waha się od 120/80–129/84.
- Granica – 130/85–139/89.
- Nadciśnienie I stopnia – 140/90–159/99.
- Nadciśnienie II stopnia – 160/100–179/109.
- Nadciśnienie III stopnia – od 180/110 i więcej.
Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego jest bardzo ważna dla prawidłowego rozpoznania i wyboru leczenia w zależności od postaci i stopnia zaawansowania.
Według pierwszej klasyfikacji, która została przyjęta na początku XX wieku, nadciśnienie podzielono na jasne i czerwone. Postać patologii została określona przez typ pacjenta. Przy odmianie bladej pacjent miał odpowiednią karnację i zimne kończyny na skutek skurczów małych naczyń. Nadciśnienie czerwone charakteryzowało się rozszerzeniem naczyń krwionośnych w momencie wzrostu nadciśnienia, w wyniku czego twarz pacjenta stała się czerwona i pokryta plamami.
W latach 30. XX w. zidentyfikowano jeszcze dwa typy tej choroby, różniące się charakterem przebiegu:
- Postać łagodna jest chorobą powoli postępującą, w której wyróżniono trzy etapy w zależności od stopnia stabilności zmian ciśnienia i nasilenia procesów patologicznych w narządach.
- Złośliwe nadciśnienie tętnicze postępuje szybko i często zaczyna się rozwijać w młodym wieku. Z reguły ma charakter wtórny i ma pochodzenie endokrynologiczne. Przebieg jest zwykle ciężki: ciśnienie jest stale wysokie i występują objawy encefalopatii.
Klasyfikacja według pochodzenia jest bardzo ważna. Należy odróżnić nadciśnienie pierwotne (idiopatyczne), zwane nadciśnieniem tętniczym, od postaci wtórnej (objawowej). Jeśli pierwszy przypadek występuje bez wyraźnego powodu, drugi jest oznaką innych chorób i stanowi około 10% wszystkich nadciśnień. Najczęściej następuje wzrost ciśnienia krwi z powodu patologii nerek, serca, endokrynologii, neurologii, a także w wyniku ciągłego stosowania wielu leków.
Współczesna klasyfikacja nadciśnienia tętniczego
Nie ma jednolitej systematyzacji, jednak najczęściej lekarze posługują się klasyfikacją zalecaną przez WHO i Międzynarodowe Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego (ISHA) w 1999 roku. Według WHO nadciśnienie klasyfikuje się przede wszystkim na podstawie stopnia wzrostu ciśnienia krwi, jest ich trzy:
- Stopień pierwszy – łagodny (nadciśnienie graniczne) – charakteryzuje się ciśnieniem od 140/90 do 159/99 mm Hg. filar
- W drugim stopniu nadciśnienia - umiarkowanym - nadciśnienie waha się od 160/100 do 179/109 mm Hg. filar
- W trzecim stopniu – ciężkim – ciśnienie wynosi 180/110 mm Hg. filar i wyżej.
Można znaleźć klasyfikatory, które rozróżniają 4 stopnie nadciśnienia. W tym przypadku trzecia forma charakteryzuje się ciśnieniem od 180/110 do 209/119 mm Hg. kolumna, a czwarta jest bardzo ciężka - od 210/110 mm Hg. filar i wyżej. Stopień (łagodny, umiarkowany, ciężki) wskazuje jedynie poziom ciśnienia, ale nie nasilenie jego przebiegu i stan pacjenta.
Ponadto lekarze wyróżniają trzy etapy nadciśnienia, które charakteryzują stopień uszkodzenia narządu. Klasyfikacja według etapów:
- Etap I. Wzrost ciśnienia jest nieznaczny i nierównomierny, funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego nie jest zaburzone. Pacjenci zwykle nie mają żadnych skarg.
- Etap II. Ciśnienie krwi jest wysokie. Występuje powiększenie lewej komory. Zwykle nie ma innych zmian, ale można zauważyć miejscowe lub uogólnione zwężenie naczyń siatkówki.
- Etap III. Istnieją oznaki uszkodzenia narządów:
- niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, dławica piersiowa;
- przewlekła niewydolność nerek;
- udar, encefalopatia nadciśnieniowa, przemijające zaburzenia krążenia mózgowego;
- z dna oka: krwotoki, wysięki, obrzęk nerwu wzrokowego;
- zmiany w tętnicach obwodowych, tętniak aorty.
Przy klasyfikacji nadciśnienia uwzględnia się także warianty podwyższonego ciśnienia. Wyróżnia się następujące formy:
- skurczowe – zwiększa się tylko górne ciśnienie, dolne – poniżej 90 mm Hg. filar;
- rozkurczowe – dolne ciśnienie wzrasta, górne – od 140 mm Hg. filar i poniżej;
- skurczowo-rozkurczowy;
- labilne – ciśnienie krwi wzrasta na krótki czas i samoczynnie się normalizuje, bez stosowania leków.
Niektóre rodzaje nadciśnienia
Niektóre odmiany i etapy choroby nie są odzwierciedlone w klasyfikacji i wyróżniają się.
Kryzysy nadciśnieniowe
Jest to najcięższy objaw nadciśnienia tętniczego, w którym ciśnienie wzrasta do poziomu krytycznego. W efekcie dochodzi do zaburzenia krążenia mózgowego, wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego i przekrwienia mózgu. Pacjent odczuwa silne bóle i zawroty głowy, którym towarzyszą nudności lub wymioty.
Z kolei przełomy nadciśnieniowe dzielimy ze względu na mechanizm wzrostu ciśnienia. W postaci hiperkinetycznej wzrasta ciśnienie skurczowe, w postaci hipokinetycznej wzrasta ciśnienie rozkurczowe, w przypadku kryzysu eukinetycznego wzrasta zarówno górny, jak i dolny poziom.
Nadciśnienie oporne na leczenie
W tym przypadku mówimy o nadciśnieniu tętniczym, którego nie można leczyć lekami, to znaczy, że ciśnienie nie spada nawet przy stosowaniu trzech lub więcej leków. Tę postać nadciśnienia tętniczego można łatwo pomylić z przypadkami, w których leczenie jest nieskuteczne z powodu nieprawidłowej diagnozy i złego doboru leków, a także z powodu nieprzestrzegania przez pacjenta zaleceń lekarskich.
Nadciśnienie białego fartucha
Termin ten w medycynie oznacza stan, w którym wzrost ciśnienia następuje wyłącznie w placówce medycznej podczas pomiaru ciśnienia krwi. Tego pozornie nieszkodliwego zjawiska nie należy ignorować. Według lekarzy może nastąpić bardziej niebezpieczny etap choroby.